Miras ve Vasiyetname

Miras, bir kişinin vefatı üzerine mirasçılarına intikal eden tüm mal varlığı, hak ve yükümlülüklerin (aktif ve pasiflerin) bütünüdür. Miras yalnızca gayrimenkul ve nakit varlıkları değil, varsa mevcut borçları da kapsar.
Türkiye, Medeni Kanun ile düzenlenen modern, şeffaf ve sistematik bir miras hukuku yapısına sahiptir.

Yasal Mirasçılık Sırası (Zümre Sistemi)

Vefat eden kişinin birinci derece yasal mirasçıları eşi ve çocuklarıdır.
Çocukların bulunmaması hâlinde miras hakkı yasal sıraya göre diğer zümrelerdeki akrabalara geçer: anne-baba, kardeşler, büyükanne ve büyükbabalar ile onların altsoyları.

Türk Vatandaşlarının Mülklerinde Miras İntikali

Bir Türk vatandaşının vefatı sonrasında resmî bilgiler sağlık kurumlarından yetkili kamu kurumlarına bildirilir:
Nüfus Müdürlüğü, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü ve ilgili mahkemeler.

Mirasçılar, noterden veya sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi (veraset ilamı) almalıdır. Bu resmî belge tüm yasal mirasçıları ve onların taşınır ile taşınmaz mallardaki pay oranlarını gösterir.
Veraset ve intikal vergisinin ödenmesinin ardından, düzenlenen belge doğrultusunda tapu devir ve intikal işlemleri tamamlanır.

Yabancı Uyrukluların Türkiye'deki Mülklerinde Miras Süreci

Gayrimenkul sahibinin yabancı ülke vatandaşı olması durumunda temel yasal süreç benzer şekilde işler; ancak bazı ek resmî belgeler talep edilir.

Mirasçıların temin etmesi gereken temel belgeler:

• kendi ülkesindeki yetkili makamlardan alınmış veraset belgesi;
• akrabalık bağını ve mirasçılık durumunu gösteren resmî nüfus kayıt örneği.

Sonraki yasal adımlar, mirasçının vatandaşı olduğu ülkenin Lahey Devletler Özel Hukuku Sözleşmesi'ne taraf olup olmamasına göre şekillenir.

Ülke Lahey Sözleşmesi'ne Taraf İse

Apostil şerhi taşıyan resmî belgeler Türkiye'de doğrudan kabul edilir ve yeminli tercüme ile noter tasdiki sonrasında ek bir mahkeme onayına gerek kalmadan yasal geçerlilik kazanır.

Ülke Lahey Sözleşmesi'ne Taraf Değil İse

Türk adli makamları iki ülke arasında karşılıklılık (mütekabiliyet) ilkesinin bulunup bulunmadığını inceler.

• İkili bir adli yardımlaşma anlaşması mevcutsa yabancı belgeler tanınır.
• Anlaşma bulunmaması hâlinde Türkiye'de yetkili mahkemede veraset davası açılır; mahkeme vefat durumunu teyit ederek ilgili ülkenin makamları üzerinden mirasçıları resmen tespit eder.

Türkiye'de Yasal Miras Payları Nasıl Dağıtılır?

Geçerli bir vasiyetname bulunmadığı takdirde miras yasal olarak şu oranlarda paylaştırılır:

• Eş ve çocuklar: Mirasın %25'i sağ kalan eşe, %75'i çocuklar arasında eşit paylaştırılır.
• Eş var, çocuk yok: Mirasın %50'si sağ kalan eşe, %50'si vefat edenin anne, baba ve kardeşlerine intikal eder.
• Eş var; çocuk, anne ve baba yok: Mirasın %75'i sağ kalan eşe, %25'i büyükbaba, büyükanne ve onların çocuklarına kalır.
• Yalnızca eş var (başka zümreden mirasçı yok): Mirasın tamamı (%100) sağ kalan eşe kalır.

Gayrimenkul Miras İntikal İşlemleri

Miras yoluyla intikal eden taşınmazların devri için yetkili Tapu Müdürlüğü'ne başvuru yapılması gerekir.

• Türk vatandaşları için mirasçılık verileri sistem üzerinden teyit edilir.
• Yabancı uyruklu mirasçılar akrabalık ve mirasçılık belgeleriyle birlikte yetkili Türk mahkemelerine başvurarak Türkiye'de geçerli veraset ilamını alır.
• Veraset ilamının ibrazı ve veraset ve intikal vergisinin yatırılmasının ardından tapu intikali genellikle 2 iş günü içinde yeni hak sahipleri adına tescil edilir.

Türkiye'de Vasiyetname Düzenleme

Vasiyetname, mülk sahibinin vefatından sonra mal varlığının kime ve hangi oranlarda devredileceğini hayattayken yasal güvence altına aldığı resmî bir belgedir.

Yabancı ülke vatandaşları Türkiye'deki mülkleri için vasiyetname düzenleme hakkına sahiptir. Ancak hazırlanan vasiyetnamenin Türk hukukuna ve özellikle yasal saklı pay oranlarına uygun olması zorunludur; aksi takdirde vasiyetname mahkeme kararıyla iptal edilebilir veya tenkis davasına konu olabilir.
Bu nedenle vasiyetname hazırlanırken uluslararası gayrimenkul hukuku alanında uzman bir avukattan veya profesyonel danışmanlık firmasından destek alınması önemle tavsiye edilir.

Düzenlenen bir vasiyetname:

• değiştirilebilir;
• iptal edilebilir;
• yeniden düzenlenebilir.

Mirasbırakanın vefatı anında yürürlükte olan en güncel vasiyetname yasal geçerliliğe sahiptir.

Türkiye'de Geçerli Vasiyetname Türleri

Türk Medeni Kanunu'na göre üç farklı vasiyetname türü bulunmaktadır:

1. Resmî Vasiyetname: Noter huzurunda iki tanık eşliğinde düzenlenen en güvenilir ve geçerliliği en güçlü türdür.
2. El Yazılı Vasiyetname: Baştan sona mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılmış, tarih atılmış ve imzalanmış vasiyetnamedir.
3. Sözlü Vasiyetname: Yalnızca olağanüstü durumlarda (ağır hastalık, hayati tehlike, savaş vb.) iki tanığa beyan edilerek tutanağa bağlanan istisnai bir türdür.